Beheerplan creëert een optimaal habitat voor de sleedoornpage

Het is een veeleisende vlinder, de sleedoornpage. De bedreigde soort wordt nu in Zwolle middels een beheerplan in al zijn wensen voorzien. Gemeente Zwolle en ROVA zijn samen de eerste in het land met zo’n plan voor deze bijzondere vlinder.

Beheerplan creëert een optimaal habitat voor de sleedoornpage
Erik Bakker staat bij een bloeiende Sleedoorn struik

Het enthousiasme is van zijn gezicht af te lezen. Erik Bakker van gemeente Zwolle heeft nét buiten gekeken hoe ROVA de locaties uitzet voor de 3.500 te planten sleedoorns - hij heeft zijn jas nog aan. “Ja, ik ben trots”, antwoordt hij op de vraag of dit voor hem een heuglijk moment is. Samen met ROVA werkt hij als contractbeheerder groen van gemeente Zwolle aan het behoud van de sleedoornpage, een bedreigde vlindersoort die de sleedoorn nodig heeft om zich voort te planten.

In actie

Lange tijd ging het in Zwolle met de sleedoorn en zijn ‘inwonende’ vlinder goed; Zwolle staat in de top 5 van gemeenten waar de vlinder goed gedijt. Maar door de droogte van de afgelopen zomers hadden de planten minder nectar in hun bloemen, terwijl de vlinder die wel nodig heeft. “We zagen de vlinder fors afnemen, iets wat in het hele land gebeurde. Dus we moesten iets doen”, zegt Bakker. “Dat was ook de oproep van de Insectenwerkgroep Zwolle en de Vlinderstichting. Als gemeente hebben we bovendien de plicht om het groen bestendig te beheren.”

Vlinder de Sleedoornpage

Veeleisende vlinder

De sleedoorn en zijn vlinder maken het de gemeente en ROVA overigens niet makkelijk. “De sleedoorn is een pioniersplant. Dat betekent dat hij vooral licht en ruimte nodig heeft. Anders raakt ‘ie overgroeid door andere planten en komt ‘ie alleen nog voor aan de randen van parken en bossen”, legt Bakker uit. “Daar komt nog bij dat de vlinder vooral frisse jonge scheuten nodig heeft om haar eitjes op achter te laten. De struiken moeten zo nu en dan afgezet worden voor verjonging van de takken. Maar daarmee gaan eitjes verloren. Dat vraagt dus om precisie in het onderhoud. En we kunnen deze struiken niet zomaar ergens plaatsen; de vlinders hebben dichtbij de sleedoorns een ontmoetingsboom nodig, waar ze kunnen paren.”


Als eerste in Nederland

Als eerste gemeente van Nederland heeft Zwolle sinds vorig jaar een beheerplan voor de sleedoorn, met als doel de sleedoornpage van een optimaal habitat te voorzien. “Ons streven is om de vlinder in 2 jaar tijd toe te laten nemen naar het niveau van 2014 en daarmee de top 3 van Nederland te behalen. We hebben afgelopen winter al meer eitjes geteld dan het jaar ervoor. We ontvangen veel belangstelling voor ons beheerplan. De Vlinderstichting heeft er zelfs een artikel aan gewijd in Nature Today”, zegt Bakker.

“ De vakmensen buiten moeten het beheerplan omarmen”

Plan omarmen

Het ontwikkelen van het beheerplan was voor ROVA een uitgelezen kans om haar kennis en expertise qua beheer van de buitenruimte te laten zien. “Normaliter vraagt de gemeente een adviesbureau om aan zo’n plan mee te werken. Nu vervulde ROVA die rol”, zegt Bakker. “We hebben er samen veel van geleerd. Hoe start je zo’n project op? Wie heeft welke taak? Het is een mooi product geworden, het beheerplan.”

Ook de toegevoegde waarde van ROVA prijst Bakker: “ROVA heeft kennis van de omgeving en van de praktijk. Hoe hou je het werk uitvoerbaar? En hoe breng je de bedoeling over op de voormannen in de buitenruimte? ROVA is enorm gedreven op het onderwerp biodiversiteit. Dat merk je. Aan de beleidsadviseur Robert van Iersel, die het plan schreef, en aan de vakmensen in de buitenruimte. Die moeten het plan omarmen, anders hoef je er niet eens aan te beginnen.”

ROVA-medewerkers voeren het beheerplan Sleedoornpage uit

Van plan tot uitvoer

“Wat we ook hebben geleerd”, vervolgt Bakker zijn verhaal, “is hoe je ervoor zorgt dat het niet alleen bij een plan blijft, maar het ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Dat heeft ROVA ondervangen door in het plan handvatten te geven voor het beheer. De voormannen van ROVA kregen in eerste instantie bij wijze van spreken al kramp van het idee dat er speciale omgang met de sleedoorn werd voorgeschreven. ‘Straks moeten we met het nagelschaartje aan de gang om het precies goed te doen’, dat idee. Nou, met een nagelschaartje aan de gang is geen optie. Alleen al omdat er flinke doorns aan de struik zitten”, zegt Bakker met een lach. “We hebben dat opgelost door het sleedoornstruweel gefaseerd te snoeien en door bomen en struiken weg te halen om de sleedoorn licht en ruimte te geven.”

“ De vrijwilligers zijn enorm betrokken en zoeken in ieder struikje”

Vrijwilligers

Het beheerplan - en het monitoren van de effecten ervan - is mede mogelijk gemaakt door de vrijwilligers van de Insectenwerkgroep Zwolle en de Vlinderstichting. “De vrijwilligers zijn enorm betrokken en zoeken in ieder struikje. Vaak op dezelfde locaties, zodat we het aantal getelde eitjes en vlinders per periode met elkaar kunnen vergelijken.”

Eitje van de Sleedoornpage

Toekomst

De sleedoornpage is voor Zwolle een zogenaamde ‘ambassadeurssoort’ die met het beheerplan wordt ondersteund in het voortbestaan. Bakker verwacht dat er meer soorten volgen. “Een ander voorbeeld is de steenuil, hiervoor hebben we samen met ROVA een snoeiplan opgesteld voor alle knotwilgen in de gemeente. De steenuil broedt graag in knotwilgen. Als we gefaseerd knotten en daarbij de de takstompen laten zitten, is er ruimte voor nesten van de uil. Tevens is dit gefaseerde beheer goed voor vleermuizen en vroege insecten zoals hommels.”

“ Inwoners vinden het vanzelfsprekend dat de natuur de ruimte krijgt”

De trend van ‘alles in een keer kort’ is in ieder geval voorbij, signaleert Bakker. “Dat was efficiënt en het zag er netjes uit, maar het benadeelt de biodiversiteit. Inwoners beleven het tegenwoordig ook anders; die vinden het vanzelfsprekend dat de natuur de ruimte krijgt.”